Γιατί διαβάζω αλλά δεν θυμάμαι; 6 λάθη που κάνουν οι μαθητές στη μελέτη τους

Η σχολική χρονιά έχει ήδη ξεκινήσει. Για αρκετούς μαθητές, αυτή είναι η περίοδος κατά την οποία εμφανίζεται ένα σημαντικό πρόβλημα: «Διαβάζω, αλλά όταν έρχεται η ώρα να απαντήσω, δεν θυμάμαι τίποτα». Η αποτελεσματική μελέτη δεν σημαίνει πολλές ώρες μπροστά από ένα βιβλίο. Σημαίνει κατανόηση, οργάνωση, επανάληψη και ενεργή συμμετοχή.

1. Παθητική ανάγνωση

Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη είναι η παθητική ανάγνωση. Ο μαθητής διαβάζει και ξαναδιαβάζει μια παράγραφο, προχωρά στην επόμενη και, ενώ μπορεί να έχει διαβάσει το ίδιο σημείο πολλές φορές, τελικά δεν το έχει κατανοήσει. Η ανάγνωση δεν ταυτίζεται με τη μάθηση. Μετά από κάθε ενότητα, είναι χρήσιμο ο μαθητής να κλείνει το βιβλίο και να προσπαθεί, με δικά του λόγια, να απαντήσει σε ορισμένα βασικά ερωτήματα:

• Ποια είναι η βασική ιδέα του συγκεκριμένου αποσπάσματος;
• Ποια σημεία πρέπει να θυμάμαι;
• Θα μπορούσα να το εξηγήσω σε κάποιον άλλον;

Αν δεν μπορεί να απαντήσει, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ξέρει να μελετά. Σημαίνει ότι χρειάζεται να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τη μελέτη.

2. Αποστήθιση χωρίς κατανόηση

Στα φιλολογικά μαθήματα, η αποστήθιση θεωρείται συχνά απαραίτητη. Ένας μαθητής μπορεί να απομνημονεύσει μια παράγραφο χωρίς, όμως, να έχει κατανοήσει πραγματικά το περιεχόμενό της. Έτσι, δυσκολεύεται όταν χρειαστεί να αποδώσει το ίδιο περιεχόμενο με διαφορετικό τρόπο ή να απαντήσει σε ερωτήσεις κατανόησης. Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να προηγείται η κατανόηση, να ακολουθεί η οργάνωση της γνώσης και τέλος η απομνημόνευση όσων πραγματικά χρειάζεται να συγκρατήσει ο μαθητής.

3. Μεγάλη ύλη χωρίς συγκεκριμένους στόχους

Όταν η ύλη είναι μεγάλη, ο μαθητής συχνά δεν ξέρει από πού να ξεκινήσει. Η λύση είναι η διάσπαση της ύλης σε μικρότερους και συγκεκριμένους στόχους. Αντί για το γενικό «σήμερα πρέπει να διαβάσω αρχαία», είναι προτιμότερο να υπάρχει ένα σαφές πλάνο: πρώτα θα μελετηθεί το κείμενο, στη συνέχεια θα γίνουν οι ασκήσεις και τέλος θα επαναληφθεί το λεξιλόγιο. Κάθε μικρός στόχος που ολοκληρώνεται δημιουργεί μια αίσθηση προόδου και ενισχύει την αυτοπεποίθηση του μαθητή.

4. Επανάληψη μόνο την τελευταία στιγμή

Η επανάληψη την τελευταία στιγμή μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι ο μαθητής γνωρίζει καλά την ύλη. Στην πραγματικότητα, η συστηματική επανάληψη είναι πολύ πιο αποτελεσματική από την υπερβολική μελέτη μιας μόνο ημέρας. Για παράδειγμα, μια ενότητα μπορεί να μελετηθεί αρχικά, να επαναληφθεί έπειτα από λίγες ημέρες και να επανεξεταστεί ξανά αργότερα. Με αυτόν τον τρόπο, η γνώση σταθεροποιείται και είναι πιο εύκολο να ανακληθεί όταν χρειαστεί.

5. 5. Θεωρία χωρίς εφαρμογή

Ένας μαθητής μπορεί να γνωρίζει τη θεωρία, αλλά να δυσκολεύεται να την εφαρμόσει στην πράξη. Αυτό συμβαίνει συχνά, για παράδειγμα, στην Έκθεση. Ο μαθητής μπορεί να έχει μάθει πολλά επιχειρήματα, αλλά όταν του ζητηθεί να γράψει ένα ολοκληρωμένο κείμενο, να δυσκολεύεται να οργανώσει τις ιδέες του. Η γνώση χρειάζεται εφαρμογή. Καλλιεργείται μέσα από τη σκέψη, την ανάγνωση, τη συζήτηση και τη συστηματική γραπτή εξάσκηση.

6. Σύγκριση με τους άλλους

Πολλές φορές οι μαθητές συγκρίνουν τον εαυτό τους με τους άλλους. Ωστόσο, δεν μαθαίνουν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο. Ένας μαθητής μπορεί να βοηθιέται περισσότερο από σχεδιαγράμματα ή από ερωτήσεις και απαντήσεις, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να μαθαίνει καλύτερα μέσα από την προφορική επανάληψη ή τις γραπτές ασκήσεις. Η διαφορετικότητα στον τρόπο μάθησης είναι μια πραγματικότητα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Στόχος δεν είναι ο μαθητής να ακολουθεί τον τρόπο μελέτης κάποιου άλλου, αλλά να ανακαλύψει τις στρατηγικές που λειτουργούν καλύτερα για τον ίδιο.

Στο Φιλολογικό Οικοδιδασκαλείο «Από τη Γλώσσα στη Σκέψη», στόχος είναι ο μαθητής να μην αποστηθίζει απλώς πληροφορίες, αλλά να μαθαίνει πώς να σκέφτεται, πώς να οργανώνει τη γνώση του και πώς να εκφράζει με σαφήνεια όσα έχει κατανοήσει.